जनसेना

एक वर्षे क्यान्टोनमेन्ट बर्साईबारे एक चर्चा

- सविन पोखरेल

नेपालको राजनैतिक इतिहासमा विगत २०५२ साल फागुन १ देखि इतिहास परिवर्तनका उथलपुथलकारी दिनहरुको शुरुवात भएयता पछिल्लो यो एकवर्षको अवधी राजनैतिक संघर्षको हिसाबले निकै उद्देलनका दिनहरु बने । १० वर्षो जनयुद्धको राजनैतिक र फौजी कार्यदिशाको साथ जनआन्दोलन वार्ता र कुटनैतिक पहलको उत्कर्षले नेपाल साँच्चै पुरानो नेपालबाट नयाँ नेपालमा रुपान्तरण हुने प्रक्रिया एकदम तीव्रतामा अगाडि बढिरहेको तथ्य सबै अगाडि प्रष्ट छ । संसारमा एकातर्फ क्रान्ति र प्रतिक्रान्तिका विभिन्न मोडेल र फरक फरक अनुभवबाट महत्वपूर्ण शिक्षा लिंदै २१औं शताब्दीको पहिलो दशकमा विश्वका श्रमजीवी जनसमुदायलाई नेपालबाटै आफ्नो विजयको सन्द्येश सुनाउने ऐतिहासिक अवसर सहित नेपाल आज संसारको एउटा नमूना देश बन्ने प्रक्रियामा छ । महत्वपूर्ण कुरा के छ भने २१औं शताब्दीमा मार्क्सवादको नयाँ विकास गरेर प्रतिक्रियावादीका राजनैतिक र फौजी षड्यन्त्रलाई असफल बनाई सर्वहारा वर्गको राजनैतिक र फौजी कार्यनीति र रणनीतिहरुलाई ठिक ढंगले विकास गर्ने र क्रान्तिलाई अन्तिम विजयी बनाउने सवालमा नेकपा -माओवादी) पार्टी आज संसारमै अग्रपंक्तिमा स्थापित भएको छ । माओवादी पार्टीको वैचारिक आदर्श र प्रत्यक्ष कमाण्डमा नेपाली जनताले निर्माण गरेको जनमुक्ति सेना नेपाली क्रान्तिले राजनैतिक र फौजी कार्यदिशालाई थप विकास गर्ने र सर्वहारा वर्गलाई विजयीमा पुर्‍याउने मुख्य उद्देश्य सहित अहिले अस्थायी क्याम्पमा बसेको छ ।

अस्थायी क्याम्पमा बसेको मंसिर ५ गते ठिक एक वर्ष पुगेको छ । अस्थायी क्याम्प बसाइको पृष्ठभूमि फरक छ तर लक्ष्य र उद्देश्य भनेको सामन्ती दासत्व र साम्राज्यवादी उत्पीडितबाट देशलाई मुक्त गराउने कुरा नै हो । जनमुक्ति सेना क्याम्पमा बस्नुको व्यवहारिक स्प्रिट तिर जाने हो भने गत २०६३ कात्तिक २२ गते राज्य र नेकपा माओवादीको बीचमा भएको शान्ति सम्झौताको आधारभूत आधार नै हो । अलिकति यतातिर कुरा के जोरौं भने संविधान-सभाको चुनाव भयरहित वातावरणमा सम्पन्न गर्न जनमुक्ति सेना र नेपाली सेना दुवै व्यारेकमा बस्ने र दुवैको व्यवस्थापन भरणपोषण समान ढंगले राज्यपक्षबाट गर्ने भन्ने कुरा सहमतीय राजनीतिक म्याण्डेट र हस्ताक्षर गरिएको विषय नै हो । वर्ग संघर्षको बीचमा १०औं हजार नेपाली आमाका होनहार योद्धाहरुको रगतबाट जन्मिएको, नेपाली जनताको न्यानो माया र काखमा हर्ुर्कियो । गणतान्त्रिक नयाँ नेपालको राष्ट्रिय सेनाको हैसियत कायम गर्ने राजनैतिक र फौजी अथोरिटी सहित संस्थागत भएको मृत्युभित्र विजय देख्नेहरुको संगठन जनमुक्ति सेना दश वर्षसम्म आफ्ना चम्चमाउँदा अनुहार सहित जनतामा हर्ुकदै आएको कुरा सबैलाई थाहा छ । नेपालको राजनीति सहमतीय प्रणालीमा संचालन गर्ने अभ्यास वर्गसंघर्षको लामो प्रतिरोधको परिणाम थियो । अझ खास कुरा के हो भने यथास्थिति र प्रतिगामी सोंच चिन्तनका विरुद्ध अग्रगामी र क्रान्तिकारी विचारको निरन्तर हस्तक्षेप प्रतिरोधको परिणाम थियो । त्यसकै एउटा मर्ूत रुप शान्तिपूर्ण ढंगले क्रान्तिको बचेको अभिभार पूरा गर्न देशलाई ठूलो रक्तापात र गृहयुद्धबाट बचाउन र संसदवादी दलहरुसंग गरिएको सहमति कार्यान्वयन गर्न जनमुक्ति सेना क्यान्टोनमेन्टमा अहिलेसम्म अत्यन्तै धर्ैयतापूर्वक बसिरहेको छ ।

यो एक वर्षको अवधीमा क्यान्टोनमेन्टका सबै पाटापक्षहरुलाई नियाल्दा धेरै प्रकारका प्रसङ्गहरु फरक प्रकारका अनुभूतिहरु र गर्नु परेका संघर्षहरुको नयाँ तरिका र रुपहरु निकै सुसुप्त तर धेरै घनिभूत बने । २ वटा वर्गको वर्ग दृष्टिकोण क्यान्टोनमेन्टको सवालमा भिषण रुपमा टक्राएका छन् । राजनैतिक संघर्षको साथमा फौजी संघर्षले पनि उत्कर्षको रुप धारण गर्दैछ । यथास्थितिवादी र दलाल बर्ुर्जूवा तत्व जो अहिले सरकारको नेतृत्व पनि गरिरहेको छ । जसले जनमुक्ति सेनालाई विभिन्न संकटमा फसाएर डिडिआर गर्ने योजनामा निरन्तर लागिरहेको छ । जनमुक्ति सेनालाई राजनैतिक, आर्थिक र भौतिक लगायतका यावत कुरामा चारैतिरबाट घेराबन्दी गर्ने र विघटन गर्ने कार्यनीतिका साथ योजनावद्ध ढंगले मुलतः नेपाली काँगे्र्रसको एउटा प्रतिगामी तत्व निरन्तर क्रियाशील छ । सहमति कार्यान्वयन गर्ने कुरा छोडौं अस्थायी क्याम्पमा बसेको जनमुक्ति सेनालाई कैदी बनाएझैं बनाउन प्रयत्न गर्ने, नेकपा माओवादी पार्टीका विरुद्ध नानाथरी प्रयास गरेर नेतृत्वसंग विश्वासको संकट पैदा गर्ने, नभएका बकबास गर्ने र नेपाली जनतालाई ढाँट्ने र ट्वाँट बनाउने प्रयत्न निरन्तर जारी छ । वर्ग संघर्ष जारी छ । जनयुद्धमा विराम लागेको छ तर जनयुद्ध जारी छ । त्यस अर्थमा यी कुरा दुश्मनहरुले गर्नु कुनै अनौठो विषय होइन ।

यो एक वर्षको लामो समयमा मानवीय आवश्यकताका कयौं आधारभूत प्रश्नसंग निरन्तर संघर्षको बीचबाट राजनैतिक प्रतिरोध गर्दै जनमुक्ति सेनाले आफ्नो विचारलाई थप सशक्त बनाउन निरन्तर क्रियाशील भइरह्यो । प्रतिक्रियावादीको विघटन बनाउने गुरुयोजनालाई धारासायी बनाउँदै क्यान्टोनमेन्टको मोर्चामा पनि शानदार विजयी बनेको छ जनमुक्ति सेना । बन्दुकहरु कन्टेनरमा बसेर शान्तिपूर्ण संघर्ष गरिरहेका छन् । २१औं शताब्दीको नयाँ मार्क्सवाद शक्तिशाली विचारको हतियारले सुसज्जीत योद्धाहरु आफ्ना वैचारिक अस्त्र मार्फत् दुश्मनसंग निरन्तर भिडन्त गरिरहेका छन् । क्यान्टोनमेन्ट बसाइमा भएको खास तीन महत्वपूर्ण पक्ष्ँहरु इतिहासका युगान्तकारी शिक्षा बन्न पुगेका छन् । जसमा राजनैतिक वैचारिक पक्ष जो जनमुक्ति सेनाको प्रधान पक्ष हो जसको बलले दुश्मनका सबै षड्यन्त्रहरुलाई असफल पार्ने र पार्टीको नीति योजनामा अझ दृढ बन्दै दुश्मनद्वारा गरिएका राजनैतिक, आर्थिक, भौतिक, मनोवैज्ञानिक घेरा आक्रमणका विरुद्ध प्रतिघेरा र प्रत्याक्रमण गरी विजय बन्न सफल भएको छ । यसमा जनमुक्ति सेनाले पहिलो गर्व गरेको छ । दोस्रो पक्ष भनेको जनयुद्धको फौजी कार्यदिशलाई विकास गरेको जनमुक्ति सेनाको व्यवसायिक दक्षतालाई संस्थागत गर्ने र थप विकास गर्ने एउटा महत्वपूर्ण अवसर पनि प्राप्त भएको अनुभूति भएको छ । किनभने एउटा सेनालाई नियमित व्यवस्थापनमा राखेर तालिम दिलाउने कुरा सामान्य र चानचुने हुनै सक्दैन । तेस्रो पक्ष भनेको राष्ट्रसंघको प्रमाणीकरण र अनुगमनको प्रश्न दुनियाँले वाह्य आँखाले हेरेको ठूलो विषय बन्यो । जनमुक्ति सनेाका लागि यो सामान्य विषय नै बन्यो । डिडिआरको मोडेल अपनाएर जनमुक्ति सेनाको नाम निसाना मेटाउन लागि परेकाहरु राष्ट्रसंघको कभर प्रयोग गरेर निरन्तर आक्रमणमा उत्रिए । आक्रमण अहिले पनि जारी छ, तर यसको सशक्त प्रतिरोध गर्दै जनमुक्ति सेना राष्ट्रसंघले अपनाएका सबै प्रक्रियामा अनुशासनपूर्वक सहभागी भई आफ्नो अस्तित्व र ओजलाई संस्सारका अगाडि थप प्रस्ट्याएको छ । हतियार व्यवस्थापन र प्रमाणीकरणका विषयमा ठूलाठूला मतभेद सृजना गराउन खोजियो तर त्यसलाई जनमुक्ति सेनाले सहजतापूर्वक जवाफ दियो ।