विचार

'राष्ट्रवादीसँगको एकता' को अर्थ

- डा.बाबुराम भट्टर्राई

हाम्रो पार्टी अध्यक्ष क.प्रचण्डले हालै एउटा सार्वजनिक कार्यक्रममा देशभक्त, राष्ट्रवादी, प्रजातन्त्रवादी (लोकतन्त्रवादी) र वामपन्थीबीच नयाँ राष्ट्रिय एकता कायम हुनुपर्ने अवधारणा अघि सारेपछि राजनीतिक वृत्तमा ठूलै भूकम्प गएको अनुभुति भएको छ । एउटा जिम्मेवार पार्टीको शीर्षस्थ नेताले कुनै नयाँ अवधारणा सार्वजनिक गरेपछि त्यसबारे र्समर्थन र विरोधका स्वर प्रतिनिधित्व हुनु पटक्कै अन्यथा हुदैन । झन् माओवादी जस्तो पुरानो सामन्ती एकात्मक राज्यको अन्त्य गरेर नयाँ संघात्मक लोकतान्त्रिक, गणतन्त्रात्मक राज्यको स्थापना गर्ने युगिन अभियानमा अग्रणी भूमिका निर्वाह गरिरहेको पार्टी र नेताका अभिव्यक्तिले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा चर्चा पाउनु विल्कुल स्वाभाविक हो । तर कुनै पनि कुराको र्समर्थन र विरोध यथार्थमा आधारित नभई अनुमान र हल्लामा मात्र आधारित रह्यो भने त्यसबाट प्रकाश होइन ताप मात्र पैदा हुनेछ र त्यस्तो राजनीतिक विमर्शको रचनात्मक भन्दा ध्वंसात्मक प्रतिफल मात्र प्राप्त हुनेछ ।

अर्ढाई सय वर्षदेखिको सामन्ती राजतन्त्र र त्यसको नेतृत्वमा बनेको पहाडिया खस-आर्य उच्च जातीय अहंकारवादमा आधारित एकात्मक राज्यसत्ताको अब छिट्टै विधिवत् अन्त्य हुँदैछ । प्रक्रियागत कुरामा रहेका केही मत भिन्नताले यसमा केही ढिला भइरहेको जस्तो देखिएपनि त्यो खाली समयको मात्र कुरा हो । राजतन्त्र, सामन्तवाद र एकात्मक राज्यसत्ता अब कसैले जतिसुकै टाउको ठोके पनि नेपालमा बच्नेवाला छैनन् । यसलाई आम नेपाली जनता र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले अवश्यम्भावी सत्यको रुपमा स्वीकारिसकेका छन् । खाली सबैको अन्तरआत्मामा साझा चिन्ता भनेको राजतन्त्र र एकात्मक राज्यको अन्त्यपछिको संक्रमण सहज हुन्छ कि हुँदैन र त्यसपछि राष्ट्रिय स्वाधिनता, सार्वभौमसत्ता र भौगोलिक अखण्डता कायम र सुदृढ रहन्छ कि रहदैन भन्ने नै हो । खासगरी अन्तरिम व्यवस्थापिकाबाटै गणतन्त्र घोषणा गरेर जानेबारे साझा राजनीतिक सहमति खोज्ने प्रयास तीव्र भइरहेको बेला नयाँ राष्ट्रिय एकता कसरी कायम गर्ने भन्ने प्रश्न बढी गम्भीर र पेचिलो बनेको छ । त्यसैलाई दृष्टिगत गर्दै अध्यक्ष क.प्रचण्डबाट नयाँ राष्ट्रिय एकताका लागि देशमा वस्तुगत रुपमा विद्यमान तीन राजनीतिक शक्तिबीच नयाँ समझदारी बन्नुपर्ने धारणा अघि सारिएको हो ।

सर्वप्रथम यहाँनेर प्रस्ट हुनुपर्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा के हो भने नयाँ राष्ट्रिय एकताको प्रसंग राजतन्त्र र एकात्मक राज्यसत्ता कायम राख्नको निम्ति नभएर त्यसको अन्त्यपछिको नयाँ संघात्मक लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्यसत्ताका लागि नै उर्ठाईएको हो । यो कुरालाई ठिकसँग बुझिएन भने 'म गर्छर्ुुाग्राको कुरा, सम्धी गर्छन् गाग्राको कुरा' भनेजस्तो हुनसक्छ । दोस्रो कुरा नयाँ एकता राजतन्त्रसँग नभएर देशभक्त चरित्र भएका पहिलेका राजावादी तर अबका गणतन्त्रवादी शक्तिसँग भनिएको हो । किनकि इतिहासको कुनै कालखण्डमा राजावादी भएका व्यक्ति र शक्ति सधैं राजावादी रहिरहन्छन् भन्ने जरुरी हुदैन । खासगरी सेना र प्रहरीलगायतका सुरक्षा निकाय, व्यूरोक्र्यासी न्यायसेवा र राज्यका विभिन्न अंगमा रहेर कार्य गरेकाले ठूलो हिस्साले नयाँ परिवर्तित सन्दर्भमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्रवादी शक्तिलाई साथ दिन सक्छन् । त्यसरी नै हाम्रो जस्तो अर्ध-सामन्ती तथा अर्ध-औपनिवेशिक देशमा सामन्ती राष्ट्रवादको भ्रममा परेर राजालाई साथ दिदै आएका कतिपय राजनीतिक व्यक्ति र शक्तिमा पनि देशभक्तिको अंश हुन्छ र उनीहरु बदलिएको सन्दर्भमा देशभक्त, गणतन्त्रवादी र वामपन्थी शक्तिसँग एकाकार हुन सक्छन् ।

त्यसैले हिजोका राजावादी मध्येका देशभक्त र गणतन्त्रवादी शक्तिलाई नयाँ आधारमा नयाँ राष्ट्रिय एकता कायम गरेर अघि बढ्न अपिल गर्नु विल्कुल जायज र आवश्यक कुरा हो । हिजो कोही राजावादी थियो भनेर सधैंका निम्ति छोइछिटो गर्नु कुनै वैज्ञानिक र राजनीतिक चिन्तन नभएर असाध्यै पिछडिएको कर्मकाण्डे रुढीवाद र सकीर्णतावाद हो । त्यसरी नै धेरै भन्दा धेरैसँग एकताबद्ध भएर मुख्य दुश्मनलाई एक्ल्याउनको सट्टा मिल्न सकिनेलाई पनि दुश्मनको कित्तामा धकेल्नु भनेको युद्धमोर्चामा आफै एक्लो परेर सिद्धिने मूर्खवुद्धि मात्र हो ।

अर्को ध्यान दिनुपर्ने विषय भनेको त्यस्तो राष्ट्रिय एकता कसैको विरुद्धमा नभै नेपाली जनता र देशको निम्ति हो । हामीकहाँ राष्ट्रियता भन्ने बित्तिकै कुनै अमुक शक्ति र देशको विरुद्ध भन्ने जुन गलत विरासत र चिन्तन छ त्यसबाट हामी सबै सच्चा देशभक्त नेपाली मुक्त हुन जरुरी छ । खासगरी निरंकुश पञ्चायतीकालमा राष्ट्रियताको नारालाई जसरी लोकतन्त्रका विरुद्धमा र खास राजनीतिक शक्ति र देशलाई लक्षित गरेर प्रयोग गरियो । त्यसको भूतले अझै पनि हामीलाई सताइरहेको यथार्थलाई विर्सन मिल्दैन । राष्ट्रियता र लोकतन्त्र एक अर्कासँग अभिन्न रुपले गाँसिएको हुन्छ भन्ने वैज्ञानिक सत्यलाई आत्मसात गर्नेबित्तिकै 'राष्ट्रियता'को हतियार 'लोकतन्त्र'का विरुद्ध प्रयोग हुने हो कि भन्ने भयबाट स्वतः मुक्त हुने स्थिति बन्नेछ । त्यसैले अध्यक्ष प्रचण्डले सुविचारित ढंगले राष्ट्रवादी, लोकतन्त्रवादी र वामपन्थी तीनैथरी शक्तिको एकतामा जोड दिनुभएको हो, न कि राष्ट्रवादी र वामपन्थीको मात्र । खासगरी बाह्रबुुँदे समभदारीदेखि अहिलेसम्म मूलतः संसदवादी, लोकतन्त्रवादी र वामपन्थी क्रान्तिकारीबीचको एकता नै प्रधान रहँदै आएको स्थितिमा अब राजाबाहेकका भूपू राजावादी शक्ति पनि एकताबद्ध भएर नयाँ गणतान्त्रिक नेपालको निर्माण गर्नुपर्छ भन्नु असँध्यै दूरदर्शितापूर्ण र सही कुरा हो । यसबाट देशभित्र र बाहिरका कोही पनि आत्तिनु वा मात्तिनु पर्ने कुनै कारण छैन ।

केही समययता डरलाग्दो ढंगले राजनीतिक गतिरोध कायम रहेको र राष्ट्रघाती तथा लोकतन्त्र र अग्रगमन विरोधी तत्वको चलखेल बढिरहेको स्थितिमा संकीर्ण पार्टी स्वार्थभन्दा माथि उठेर सम्पूर्ण देश र समाजलाई नै नेतृत्व दिनसक्ने राजनेताको खाँचो देशमा खटि्करहेको छ । संसदवादी दलको नेतृत्व एकापट्ट िमरणासन्न राजतन्त्रको छिटोभन्दा छिटो दाहसंस्कार गरेर देशलाई गणतन्त्र घोषणा गर्न हिच्किचाइरहेको छ भने अर्कोतिर मधेसलगायत विभिन्न ठाउँमा विखण्डनकारी तत्वहरुको भयंकर राष्ट्रवादी हर्कतलाई नियन्त्रण गर्न अनिच्छुक र असफल देखिदै गएको छ । शान्तिप्रक्रिया र भौगोलिक अखण्डता नै धरापमा पर्दै गएको वस्तुगत यथार्थमाथि आँखा चिम्लदै खाली चुनावी नौटंकीको फलाको लगाएर जनतालाई छक्याउने फोहरी संसदीय खेल खेल्ने प्रयत्न भइरहेको छ । जब कि सामन्तवादबाट पूँजीवादमा संक्रमणको यो युगीन घडी र साम्राज्यवादको चौतर्फी बोलबाला रहेको वर्तमान परिस्थितिमा राष्ट्रियता, गणतन्त्र र अग्रगामी परिवर्तनको झण्डामुनि सम्पूर्ण जनता र देशलाई नै एकताबद्ध पारेर लैजानुपर्ने ऐतिहासिक आवश्यकता टड्कारो रहेको छ । यो स्थितिमा देशलाई फुच्चे राजनीतिज्ञभन्दा विशाल हृदयी र दूरद्रष्टा राजनेताको खाँचो सबै सच्चा देशभक्त, लोकतन्त्रवादी र क्रान्तिकारीलाई खटि्करहेको छ । यही ऐतिहासिक आवश्यकता र आकस्मिकताको परिणाम नै क.प्रचण्डको हालैको अभिव्यक्ति हो भनेर बुझ्दा अन्यथा नहोला । नेतृत्व भनेको कसैले चाहेर वा बनाएर बन्ने कुरा होइन । जसले ऐतिहासिक आवश्यकताको पर्ूर्ति गर्न सक्छ त्यसैलाई इतिहासले नेता मान्छ वा बनाउँछ । नेपालमा यतिबेला सबै वर्ग, जाति, क्षेत्र, लिङ्ग र समुदायलाई एकताबद्ध गरेर राष्ट्रियता, गणतन्त्र र आर्थिक-सामाजिक रुपान्तरणको एजेन्डा लागू गर्न सक्ने नेतृत्व देश र जनताले खोजिरहेको छ । त्यस्तो नेतृत्व जति छिटो हामीले स्थापित गर्न सक्छौं त्यति छिटो देशले वर्तमान गतिरोधबाट निकास पाउनेछ । नयाँ राष्ट्रिय एकताको आवश्यकता पनि मर्ूत रुपमा त्यसैबाट पर्ूर्ति हुनेछ । राष्ट्रियताको अंश बोकेका हिजोका राजावादी शक्ति, संसदवादी लोकतन्त्रवादी शक्ति र वामपन्थी क्रान्तिकारी शक्तिबीचको नयाँ एकताले नै देशलाई नयाँ अग्रगामी निकास दिनसक्ने र राष्ट्रिय स्वाधिनता, सार्वभौमसत्ता र भौगोलिक अखण्डताको रक्षा र सर्म्वर्द्धन गर्न सक्ने अहिलेको धरातलीय यथार्थ हो । एउटाले अर्कोलाई निषेध गर्न खोज्नु भनेको देशलाई अन्त्यहीन द्वन्द्वमा धकेल्नु र अन्ततः राष्ट्रिय स्वाधिनता नै धरापमा पार्नु हो ।