यसपटक

शहर होस् त तम्घास जस्तो

- हिरामणि दुःखी

यसपटक पाँच दिनसम्म तम्घास बस्ने अवसर मिल्यो । अखिल नेपाल लेखक संघ र अखिल नेपाल जनकलाकार संघको मगराँत राज्यको प्रथम सम्मेलनको कार्यक्रम थियो । यी दुइ संगठन अखिल नेपाल जनसांस्कृतिक महासंघका आंगिक संगठनहरु हुन् । कार्तिक ७ र ८ गते बसेको महासंघ राज्यसमितिको बैठकले दुबै संगठनको संयुक्त सम्मेलन गर्ने भनेर निर्णय गरेको थियो । सम्मेलन गूल्मी जिल्लाको तम्घासमा गर्ने निधो भएको थियो । गुल्मीको महासंघ र जिल्ला पार्टीको व्यवस्थित पहल र तयारी भइरहेको थियो । जनउभारको वारि्षक समीक्षा सकेर ६ गते बेलुका मात्र म तम्घास पुगें । यो मेरो दोस्रो यात्रा थियो । पहिलो पटक २०५७ को असारमा गुल्मी जिल्ला प्रवेश गर्ने अवसर मिलेको थियो । त्यो यात्रा मेरो नितान्त निजी थियो । आपना बाबु बाजेको जन्मथलो जिल्ला भएको र केही आफन्त त्यही भएकाले पार्टी कामको समयमा २/३ दिन फुर्सद निकालेर भेटघाटमा गएको थिएँ । अत्यन्त छोटो समय र वषर्ायाम भएकाले पनि त्यतिखेर तम्घास बजारको पुरै अवलोकन गर्न भ्याएको थिएन । साथै त्यस समयमा शहरभित्र कालोपत्रे पनि भएको थिएन । पाल्पाबाट तम्घास पुग्ने बाटो पूरै कच्ची र जोखिमपूर्ण थियो । यतिखेर भने बाटो त पिच भएको रहेछ तर रिडिदेखि तम्घास पुग्दा बीचबीचमा कालोपत्रेको छाला उप्किएर हो वा पिच नै नगरिएको हो कच्ची सडक नै थियो । सायद पुरानो बाटोको झल्को दिनलाई कच्ची नै छोडिएको पो हो कि -

वरिपरि डाँडाले घेरिएको र बीचमा अञ्जुली आकारमा कचौरा जस्तो भूगोलमा तम्घास बजार रहेछ । उपल्लो तम्घास र तल्लो तम्घास गरी दुइ भागमा बाँडिएको उक्त सदरमुकाम प्राकृतिक रुपले अत्यन्तै सुन्दर छ । पहाडको खोँच भएर पनि शहरको व्यवस्थापन साहै्र राम्रो लाग्यो । वरिपरि रिङ्रोडको रुपमा विकास हुँदै गरेको, त्यसभित्र शहर बजारका निम्ति अत्याधुनिक घर निर्माण भएका र कतिपय निर्माणको क्रममा छन् । शहर प्राकृतिक रुपले नै हरियालीपूर्ण छ । बाहिरबाट हेर्दा भवाट शहरको अनुभूति नहुने तर भित्र पसेपछि खँदिलो रुपमा बजार रहेको छ । बजारको सुन्दरतामा प्रकृतिले जसरी साथ दिएको छ त्यसलाई संरक्षण र व्यवस्थित गर्न शहरवासी जनताले पनि त्यत्तिकै ध्यान दिएका छन् । सफा बाटो, बीचबीचमा पार्क स्टाइलका चौकहरु, सरकारी भवन, प्राङ्गणहरुको सरसफाई, घरभित्रको फोहर मैला घरधनी आफैले फोहर पयाँक्ने स्थानमा फाल्ने प्रचलन अत्यन्तै प्रशंसनीय छन् । शहरभित्रको बाटो पनि नाला छेउसम्म कालोपत्रे गरिएको छ । घर निर्माणकर्ताहरुले ढुंगा, बालुवा, इंटा, जथाभावी सडकमा थुपार्ने चलन पनि त्यहाँ देखिएन । हरेक बिहानमा आपनो घर र पसल अगाडिको सडक आफैले झाडु लगाएर सफा गर्ने प्रचलन पनि प्रशंसनीय कार्य हो । यी त शहरवासी जनताले गर्ने कार्यहरु भए । जनजातिको वाहुल्य भएको जिल्ला भएता पनि दिनदाहाडै रक्सी पिएर होहल्ला गरेको कतै पनि देखिएन । अझ रोचक कुरा त के छ भने आजभोलि सुन्तलाको सिजन छ, बजारमा प्रसस्त सुन्तला पाइन्छ तर सडकमा सुन्तलाका बोक्रा जथाभावी फालेको पाइंदैन । किनभने शहरका चौकचौकमा सुन्तला, केरा जस्ता फलफूल बेच्न बसेका व्यापारीहरुले आपनो साथमा एकेक वटा खाली टोकरी, गत्था राखेका हुन्छन् र सुन्तला किन्ने ग्राहकलाई तत्काल खाने भए सुन्तला, केराका बोक्रा आपनै टोकरीमा फाल्न भन्दछन् । हाम्रो कार्यक्रम चल्दै गर्दा जिल्लाका एक जना डिसिएमसित बाहिर निस्क्यौं अत्यन्तै राम्रा सुन्तला देखेर किन्यौं । मैले सुन्तला फोक्न थालेपछि सुन्तला बेच्नेले बोक्रा आपनो टोकरीमा राख्न लगायो । मैले सोंचे उसले बोक्रा घरमा लिएर कुनै काममा लगाउने होला, तर उसले बाटोमा जथाभावी बोक्रा फाल्नु हुँदैन भनेर त्यसो गरेको जानकारी गरायो । अनि मैले पार्टीका साथीसंग कुरा बुझें, त्यो त त्यहाँको चलन नै रहेछ । मलाई त्यस कार्यको तारिफ गर्न मन लाग्यो- 'यो त अत्यन्तै सभ्य संस्कृति हो ।' त्यस्तो कार्यले मलाई अर्को लोभ पनि लाग्यो- 'दाङ त झन् एशियाकै सुन्दर उपत्यका हो, यो उपत्यकाका शहरहरुलाई पनि त्यस्तै सभ्य र सुन्दर बनाउन पाए कति जाती हुने ।' तर यहाँ ठिक उल्टो पो छ । बाटो नै मिचेर घर बनाउने, बीच सडकमा गएर पसल थापिदिने, व्यस्त सडकलाई खेल मैदान बनाउने, सडकभरि गिट्टी, बालुवा, ढुंगा र इंटा थुपारेर महिनौंसम्म सडक जाम गर्ने, छि कस्तो असभ्यता है हाम्रो -