सामयिकी

वेपत्ता परिवारको पिडा र राज्यको मौनता

- कमला रोका

संक्रमणकालिन अवस्थाले नेपाली जनतालाई निकै पिडाबोध बनाइरहेको छ । यो भन्दा कयौं गुणा बढी पिडा शहीद र वेपत्ता परिवारहरुले अनुभूत गरिरहेका छन् । राजतन्त्रको अन्त र संघीय गणतन्त्रको स्थापना गर्ने उद्देश्य सहित हजारौं नेपाल आमाका सपुतहरुले रगत बगाएका थिए । यहि अर्थमा उनीहरु राष्ट्रका शहीद हुन् । उनीहरुलाई राष्ट्रिय शहीद घोषणा गरी उच्च सम्मान सहित शहीद परिवारहरुलाई उचित राहतको व्यवस्था राज्यले गर्नु पथ्र्यो तर व्यवास्था हु“दै आइरहेको छ । राज्यसत्ताले शहीद परिवारहरुको समस्यालाई सही ढंगले सम्बोधन नगरेका कारण शहीद परिवारलाई पिडा भैरहेको छ । यतिखेर शहीद परिवारहरुको भन्दा हजारौं गुणा दुख्ने घाउ भनेको वेपत्तँ परिवारहरुको बनिरहेको छ । किनभने शहीदहरु एउटा महान् र उच्च मृत्युवरण गरेर सिंगै राष्ट्रको सम्पत्ति बनिसकेका छन् । उनीहरु पार्टी, क्रान्ति र लाखौं उत्पीडित जनसमुदायहरुको निम्ति आस्थाको केन्द्र बनिसकेका छन् । तर वेपत्ताको घटनाले हरपल पोलिरहन्छ । जुन घटनाले मुटुलाई छियाछिया पार्ने गर्दछ । शहादतले केही समय मर्माहित बनाए पनि बदलाभावका धारणा र भावनाहरु क्रमशः बढ्दै जान्छन् । तर वेपत्तँको पिडाले हरक्षण र पलपलमा बल्झाइरहन्छ । वेपत्ता परिवारहरुको पिडा के उनीहरुको मात्र पिडा हो - के को निम्ति हजारौं नागरिकहरु वेपत्ता हुन परेको छ - १२ बु“दे समझदारी हु“दै बृहद शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्ष्ँर गरी कथित लोकतान्त्रिक सरकार बनेको एकवर्ष बितिसकेको छ । तर खै त वेपत्ता नागरिकहरुलाई सार्वजनिक गरी उचित सम्मान गरेको । आम वेपत्ता परिवार समाजले पिडा भित्रको आक्रोश ओकलिरहेका छन । आफ्ना आफन्तजनहरुको खोजीमा संघर्ष अगाडि बढाइरहेका छन् ।

वेपत्ता नागरिकहरुको सार्वजनिक गर्ने र दोषीलाई सजायदिने प्रश्न छ । जतिबेला देखि वेपत्ता परिवारहरुले आफ्ना प्रियजनहरुलाई राज्यद्वारा वेपत्ता पारेका दुःखद खबरहरु सुन्न पुगे त्यतिबेलादेखि नै वेपताहरु लाई सार्वजनिक गर हत्याराहरु कार्वाही गर भन्ने नारा सहित संघर्षमा निरन्तर लागिरहेका छन् । वेपत्ता परिवार समाजले धर्ना, चक्काजाम ज्ञापनपत्रहरु बुझाउने जस्ता कार्यक्रम सहित आन्दोलनलाई अगाडि बढाउ“दै आइरहेका छन् । कठिन यात्राहरु पार गर्दै निरन्तर र अथक संघर्षबाट भर्खरै मात्र शिवपुरीको जंगलमा ४९ जनाको सामुहिक चिहान पत्ता लागेको छ । अनकन्टार जंगलको बीचमा सामुहिक चिहान पत्ता लगाउने कार्य वेपत्तँ परिवार समाज, मानव अधिकारकर्मी र पत्रकारहरुको साहसिक पहलद्वारा भएको छ । त्यसलाई सुरक्षा गर्न र बा“की अनुसन्धान गर्नेको लागि मानवअधिकारवादीहरुले गृह मन्त्रालयलाई आग्रह गर्दा ठाडै इन्कार गर्ने काम भएको छ । उता कथित नेपाली सेनाका प्रवक्ता रमिन्द्र क्ष्ँेत्रीले उक्त जंगलको स्थानमा चिहान नभएको भन्दै पन्छिने प्रयत्न गरिरहेका छन् । राज्यका नाइकेहरुको यस्तो खालको गैरजिम्मेवारीपन र अभिव्यक्तिले षड्यन्त्रको गन्ध आइरहेको छ भन्ने कुराको पुष्टि हुन्छ । हजारौं नागरिकहरु आज कुन खाल्डो र खोल्साहरुमा पुरिएका छन् - शिवपुरी जस्तै संयौं शिवपुरीहरु पत्ता लगाउन बा“की नै छ ।

यस्तो अत्यन्तै संवेदनशील विषयमा किन राज्य मौन भएर बसिरहेको होला - यतिखेर प्रश्न उठिरहेको छ, १३ हजार भन्दा बढी बहादुर नेपाल आमाका छोराछोरीहरुले रगत बगाएर के उपलब्धी प्राप्त गरेका छन् र - हजारौं नागरिकहरु वेपत्ताहरुको आडमा सरकारमा बस्नेहरुले के परिवर्तन गर्न सकेका छन् - तर व्यवहारमा यस्तै भैरहेको छ । वेपत्ता र शहीद परिवारहरुको समस्यालाई लिएर सदन र सडकहरुमा हरेक बेला कुराहरु नउठेका होइनन् । जति कुराहरु उठाए पनि राज्यले कानमा तेल हालेर बसिरहनुले कुनै नेट संगजोड्न सकिन्छ । रायमाझी आयोगलाई सक्रिय बनाएर अपराधीहरुलाई अदालतको कठघरामा उभ्याउन पर्ने हो तर त्यस विषयमा सरकारले नामसम्म पनि लिन चाहन्न । वेपत्ताका परिवारहरु आफ्ना आफन्तजनहरुलाई सार्वजनिक गर्न र दोषीलाई सजाय दिन निरन्तर आन्दोलित छन् ।