जुलुस घोराही बजार परिक्रमा गरी तुलसीपुरचोकमा पुग्न के पाएको थियो, स“गस“गै रहेका थारु महिलाहरुले घेराबन्दी गरे नेताहरुलाई र दल्न थाले अविर अनि लगाउन थाले सयपत्रीका मालाहरु । केहीलाई लखेट्दै त केहीलाई समाएर समेत माला लगाए उनीहरुले, मानौं आज उनीहरुलाई तिहार आएको छ र धेरै वर्षपछि भेटाएका छन् हराएका आफ्ना भाईहरु ।

यो पढिसकेपछि तपाईलाई लाग्यो होला, थारु महिलाहरुले रमाइलो गर्न यसो गरे होलान् - हुन त रमाइलो गरेर नेताहरुलाई स्वागत गर्न नै उनीहरुले यसो गरेका हुन् तर उनीहरुस“ग रमाइलो मात्र होइन सन्तान गुमाएका कहालीलाग्दा पीडाहरु पनि छन् र विशेषतः त्यही पीडालाई हर्षमा बदल्न र आफ्ना सन्तानहरुको सपना पूरा गर्नका लागि नेताहरुलाई थप झकझक्याउन उनीहरुले यस्तो गरेका हुन् ।

दर्ुइ सन्तान गुमाएकी छिनी चौधरीलाई विहीवार राति राम्रोस“ग निद नै लागेन रे । 'बजारमा वाइसीएलका नेताहरु आएका छन् भन्ने सुनें र विहानै उठेर माला उइनिए“'- वाइसीएल अध्यक्ष गणेशमान पुनलगायतका नेताहरुलाई माला लगाएपछि यस पंक्तिकारस“ग कुरा गर्दै उहा“ले भन्नुभयो- 'मेरा छोराछोरीको माया“ मेटाउन पनि म माओवादीका सबै नेता कार्यकर्ताहरुलाई भेट्ने गर्छर्ुुत्यसमा पनि फेरि गणेशमान त हाम्रा पुरानै चिनजानका नेता हुनुहुन्छ ।'

छिनीस“गै नेताहरुलाई स्वागत गर्न बजार आएकी तुलसा चौधरीको पनि नेताहरुलाई सुझाव त्यही थियो- 'हामीले सन्तान गुमाएको पीडा त सहेकै छौं, उनीहरुले देखेको सपना भने जसरी पनि पूरा हुनैपर्छ र त्यो तपाइहरुले गर्नुपर्छ ।'

तरकारी खेतीमा र सल्लाको खोटो उत्पादनमा ख्यात्रि्राप्त सल्यान अदुवाको लागि पनि प्रसिद्ध छ । अहिले सल्यानमा अदुवा खेती राम्रो भएको कृषकहरुको भनाइ छ । शिवरथ-२ पैयाडा“डाका अदुवा खेती गर्ने कृषक विष्णु पुन आफूले वर्षोनी २/३ लाख कमाउन सफल भएको बताउनु हुन्छ ।

अन्य बाली भन्दा परिश्रम कम लाग्ने र उत्पादनका हिसाबले पनि अरु बाली भन्दा बढी फाइदा हुने भएकाले पनि आफूहरु यस व्यवसायप्रति आकरि्षत भएको पुन बताउनुहुन्छ । उहा“ मात्र हैन शिवरथका मानबहादुर बुढा पनि आजभोली आफ्नो बारीभरी अदुवा खेती गर्नुभएको छ । कुनै समय गाईभैंसी र घोडा पाल्ने, कालापहाड जाने बुढा गाउ“मै आयआर्जन गर्ने माध्यम पहिचान भए पछि अन्य पेशा छाडेको उहाको भनाइ छ । नगदेबाली भएकाले पनि कृषकहरुलाई यस पेशाले झन् तानेको छ । गाई, भैंसी पालेर मल हुन्छ, बारीमा राखिन्छ । घँस काटे गाईले खान्छ, दाउरा बनाएर बालेपछि खरानी हुन्छ । नगद कमाउन विदेश नै जानर्ुपर्छ भन्ने यहा“को परम्परागत धारणा अदुवावालीले फेरिदिएको यहा“का बुद्धिजीवीहरु बताउछन ।

अदुवालाई दर्ुइ तरीकाले बेच्ने गरेको कृषकहरुको भनाइ छ । खरीबोट सल्यानका व्यापारी ओविन्द्र वि.क.काचो खनेरै बेच्न सकिने र सुठो सुकाएर बेच्न सकिन्छ भन्नुहुन्छ । सुठो बनाउदा भने असाध्यै दुःख हुने वि.क.को भनाइ छ । १२/१३ दिनसम्म सुकाउदै प्रत्येक विहान खुटाले मल्दै गर्दा बल्ल सुठो बन्ने उहा“ले बताउनुभयो । अब खेती गर्नेको संख्या बढ्दैछ । आधुनिक मेशिन आवश्यक पर्छ होला- उहँको भनाइ थियो । घरमै भए काचो अदुवा १२ सय रुपैया क्वीण्टल र सुकाएको सुठो १०-२० हजार प्रति क्वीण्टल बिक्री हुने गरेको उहा“हरुको भनाइ छ । कुनै समय धान, मकै, गहु मात्र उत्पादन हुने यहँ“का वासिन्दाका लागि अदुवा खेती राम्रो स्रोत बनेको छ, तर आधुनिक प्रविधि, उन्नत बीउविजन, यह“ँका चुनौती भएको बताइन्छ । सरकारले यहा“को उत्पादनलाई हेरेर लगानीको व्यवस्था गर्नुपर्ने पनि कृषकहरु बताउछन् । व्यवसायीकरुपमा गर्नलाई आर्थिक चाहिन्छ । सबैस“ग आर्थिक छैन- उनीहरुको गुनासो छ ।

यहा“को अदुवा दाङ, काठमाडौं तथा भारतसम्म निर्यात हुने व्यापारीहरु बताउछन् । स्थानीयस्तरमा एक खालका व्यापारी, दाङतिर एक खालका र भारतमा पुर्‍याउदा अर्कै हुने गर्दा किसानले सस्तो मूल्यमा बेच्नुपरेको झुल्नेटा सल्यानका व्यापारी मोहनकुमार चन्दको भनाइ छ । सोझै कृषकदेखि बजारसम्म पुर्‍याउने व्यवस्था मिलाए कृषकहरुलाई अझ लाभ हुने उहा“को भनाइ छ । त्यसो त चिस्यान केन्द्र नहुदा र बाह्रैमास गाडी नचल्दा पनि यहा“का किसानहरुले छिटो छिटो अदुवा बेच्नुपर्ने भएको छ । यदि चिस्यान केन्द्रको व्यवस्था भइदिएको भए यस्तो समस्या आउने पनि थिएन । किसानका समस्या र बजारको व्यवस्था गरी यहा“को अदुवा उत्पादनमा सरकारले चासो देखाउनुपर्ने स्थानीयवासीको भनाइ छ ।