स्टालिन दिवशको अवसरमा

रणनीति र कार्यनीति

- स्टालिन

रणनिति र कार्यनीतिको सवालहरुबारे म छ वटा विषयमा चर्चा गर्ने छु ।

क) सर्वहारावर्गको वर्ग-संघर्षमा नेतृत्व सम्बन्धी विज्ञानको रुपमा रणनीति र कार्यनीति :

ख) क्रान्तिका चरणहरु र रणनीति :

ग) आन्दोलनको उतार-चढाउ, र कार्यनीति

घ) रणनीतिक नेतृत्व,

ङ) कार्यनैतिक नेतृत्व

च) सुधारवाद र क्रान्तिवाद ।

१. सर्वहारावर्गको वर्ग-संघर्षमा नेतृत्व सम्बन्धी विज्ञानको रुपमा रणनीति र कार्यनीति । दोस्रो इन्टरनेशनलको प्रधानता रहेको अवधी मुख्य रुपमा थोरबहुत शान्तिपूर्ण विकासको परिस्थिति अन्तरगत सर्वहारा राजनैतिक सेनाहरुको निमँण तथा प्रशिक्षणको अवधी थियो । त्यस अवधीमा संसदवाद वर्ग-संघर्षको प्रमुख रुप बनेको थियो । त्यसताका ठूलठूला वर्ग-द्वन्द्वहरुको सवाल, क्रान्तिकारी संग्रामको लागि सर्वहारावर्ग लाई तैयार पार्ने सवाल र सर्वहारावर्गको अधिनायकतन्त्रको स्थापना गर्नका लागि चाहिने साधनको सवाल तात्कालिक सवालको रुपमा देखा परेका थिएनन् । त्यसबेलाको अभिभारा सर्वहारासेनाहरुको निर्माण र प्रशिक्षणका लागि कानुनी विकासका सारा साधनहरुलाई उपयोग गर्नमा सीमित रहेको थियो । त्यसबेला सर्वहारावर्गको स्थिति विरोधी दलको स्थिति रहेको र, त्यसताका लागे अनुसार रहनु परेको थियो । त्यसैले संसदवादलाई उपयोग गर्न सम्ममा अभिभारा सीमित रहेको थियो । कुन कुरो सावित गर्नु आवश्यक छैन भने त्यस्तो अवधीमा र सर्वहारावर्गको अभिभाराबारे यस्तो धारणा रहेको बेलामा न सुसंगत रणनीति हुन सक्दथ्यो, न कुनै विस्तृत कार्यनीति नै । कार्यनीति र रणनीतिको सम्बन्धमा टुक्राटुक्री र असम्बन्धित विचारहरु त थिए, तर वास्तविक कार्यनीति भन्ने कुरो थिएन ।

दोस्रो इन्टरनेशनलले संघर्षका संसदीय रुपहरुलाई उपयोग गर्ने कार्यनीति अपनायो र यसो गर्नु उसको ठूलो अपराध थिएन । त्यसको ठूलो अपराध के थियो भने त्यसले ती रुपहरुको महत्वको बढाइ चर्ढाई मूल्याङ्कन गरेर त्यसले ती रुपहरुलाई वास्तवमा एकमात्र रुप ठान्यो । त्यति मात्र होइन, जब खुल्ला क्रान्तिकारी संघर्षहरुको अवधी शुरु भयो र जब संघर्षका गैरसंसदीय रुपहरुको सवाल प्रमुख सवाल बन्यो, तब दोस्रो इन्टरनेशनलका पार्टीहरुले ती नया“ अभिभाराहरुबाट मुन्टो फर्काए र त्यसलाई बहन गर्न इन्कार गरे ।

त्यसपछि, सर्वहारावर्गको ठाडो कार्वाहीको अवधी, सर्वहारा क्रान्तिको अवधी शुरु भयो । यस अवधीमा पु“जीपतिवर्गको तख्ता पल्टाउने सवाल तात्कालिक कार्वाहीको सवाल बन्यो । सर्वहारावर्गका जगेडा शक्तिहरुको सवाल (रणनीति) एक अत्यधिक जल्दोबल्दो सवाल बन्यो र संघर्ष र संगठनका संसदीय र गैर-संसदीय सबै रुपहरु -कार्यनीति) पूर्ण रुपले प्रकट तथा सुस्पष्ट भए । यस अवधीमा मात्र सर्वहारावर्गको संघर्षका लागि सुसंगत रणनीति र विशुद्ध कार्यनीतिको तर्जुमा गर्न सकिने भयो । ठिक यहि अवधीमा नै लेनिनले कार्यनीति र रणनीति सम्बन्धी मार्क्स र एन्गेल्सका त्यस्ता चहकिला विचारहरुलाई प्रकाशमा ल्याउनुभयो, जसलाई दोस्रो इन्टरनेशनलका अवसरवादीहरुले विस्मृतिको गर्भमा राखेका थिए । तर लेनिनले मार्क्स र एन्गेल्सका केही कार्यनीतिक प्रस्थापनाहरुलाई पुनर्स्थापित गर्नसम्ममा मात्र आफूलाई सीमित राख्नु भएन । उहा“ले त्यसलाई अरु विकसित गर्नु भयो, त्यसलाई नया“ विचार प्रस्थापनाहरुबाट परिपूर्ण पार्नुभयो । र ती सबैलाई मिलाएर सर्वहारावर्गको वर्गसंघर्षको नेतृत्वका लागि नियम र निर्देशक सिद्धान्तहरुको एउटा व्यवस्था नै प्रतिपादन गर्नुभयो । के गर्ने, दुइ कार्यनीति, साम्राज्यवाद, राज्य र क्रान्ति, सर्वहारा क्रान्ति र गद्दार काट्स्की, "वामपन्थी" कम्युनिज्म, आदि लेनिनका पुस्तकहरु मार्क्सवादको सामान्य भण्डारमा, त्यसको क्रान्तिकारी सिलखानामा अमूल्य देनहरु हुन् र यस रुपमा ती पुस्तकहरुलाई निःसन्देह युगयुगसम्म बहुमूल्य मानिने छ । लेनिनवादको रणनीति र कार्यनीति सर्वहारावर्गको क्रान्तिकारी संघर्षमा नेतृत्वको विज्ञान हो ।

२. क्रान्तिका चरणहरु र रणनीति । रणनीतिको तार्त्पर्य हो क्रान्तिको खास चरणमा सर्वहारावर्गको मुख्य प्रहारको दिशालाई निर्धारित गर्नु, क्रान्तिकारी शक्तिहरुको -मुख्य र गौण जगेडा शक्तिहरुको) विन्यासका लागि तदानुसारको योजना तयार पार्नु, सो खास चरणभर सो योजनालाई कार्यान्वित गर्नका लागि संघर्ष गर्नु । हाम्रो क्रान्तिले दुइ चरण पार गरिसकेको छ र अक्टोबर क्रान्तिपछि त्यसले तेस्रो चरणमा प्रवेश गरेको छ । तदानुसार, हाम्रो रणनीति पनि फेरिएको छ ।

पहिलो चरण । १९०३ देखि फरबरी १९१७ सम्म । उद्देश्य : जारशाहीको तख्ता पल्टाउनु र मध्ययुगका सारा अवेशषहरुलाई पूर्ण रुपले खतम पार्नु । क्रान्तिको मुख्य शक्ति ः सर्वहारावर्ग । तात्कालिक जगेडा शक्ति : किसान वर्ग । मुख्य प्रहारको दिशाः त्यस उदार राजतन्त्रवादी पु“जीपति वर्गलाई एक्लो पार्नु,जसले किसानवर्गलाई आफ्नो पक्ष्ँमा तान्न र जारशाहीसित सम्झौता गरेर क्रान्तिलाई खतम पार्न प्रयास गर्दै थियो । शक्तिहरु विन्यासका लागि योजना किसानवर्गसित मजदुर्रवर्गको मेल । "एकतन्त्रशाहीको प्रतिरोधलाई बलप्रयोग द्वारा चकनाचुर पार्न र पु“जीपतिवर्गको अस्थिरतालाई प्रभावहीन बनाउनका लागि सर्वहारावर्गले आम किसान जनतासित मिलेर जनवादी क्रान्तिलाई आखिरीसम्म बढाउनर्ुपर्छ ।" -हेर्नुहोस् लेनिन, भाग ८, पृष्ठ ९६)

रणनीतिको सम्बन्ध क्रान्तिका मुख्य शक्तिहरु र तिनका जगेडा शक्तिहरुसित हुन्छ । एक चरणबाट अर्को चरणमा क्रान्तिले प्रवेश गरेपछि रणनीति पनि फेरिन्छ, तर कुनै खास चरण नसिद्धेसम्म रणनीति फेरिंदैन ।

क्रान्तिका दोस्रा र तेस्रा चरणहरुमा पनि यस्तै भएको थियो । ती चरणहरुमा दर्जनौं पटक कार्यनीतिमा परिवर्तन भयो, तर रणनीतिक योजनाहरुमा कुनै परिवर्तन भएन ।

कार्यनीतिको सम्बन्ध सर्वहारावर्गको संघर्षका तरिका र संगठनका रुपसित, तिनमा हुने परिवर्तन र संयोगसित रहन्छ । क्रान्तिको कुनै खास चरणको बेलामा क्रान्तिको उतार वा चढाउ, उत्थान वा पतनअनुसार कार्यनीति कैयन् पटक फेरिन सक्छ ।

४. रणनैतिक नेतृत्व क्रान्तिका जगेडा शक्तिहरु दुइ प्रकारका हुन सक्छन् : प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष ।

प्रत्यक्ष (क) मुलुकभित्र किसानवर्ग र सामान्य रुपले जनताका मध्यम तहका मानिसहरु ख) छिमेकी मुलुकहरुका सर्वहारावर्ग, ग) उपनिवेश तथा पराधिन मुलुकहरुको क्रान्तिकारी आन्दोलन घ) सर्वहारावर्गको अधिनायकतन्त्रका विजय र उपलब्धीहरु । शक्तिशाली शत्रुलाई सहुलियत दिएर आफ्नो पक्ष्ँमा लिन र अवकाश प्राप्त गर्नका लागि सर्वहारावर्गले आफ्नो उपलब्धीको एक अंशलाई अस्थायी रुपमा त्याग्न सक्छ, तर त्यसले शत्रुको दा“जोमा आफ्नो शक्तिलाई कम पार्नु हु“दैन,

"१) विद्रोहसित खेलाची नगर्नोस्, बरु विद्रोह शुरु गर्दा कुन कुरो राम्ररी बुभनु पर्छ भने त्यसलाई आखिरीसम्म बढाउनु पर्छ ।"

"२) निर्ण्ाायक घडीमा, निर्ण्ाायक विन्दुमा ज्यादै बढिया शक्तिहरुलाई केन्द्रित पार्नुहोस्, नत्र भने शत्रुले विद्रोहीहरुलाई विनष्ट पार्नेछ, किनभने शत्रुको राम्रो तयार र संगठन छ ।"

"३) विद्रोह एकपल्ट शुरु भइसके पछि तपाइले अधिकतम दृढताका साथ कार्वाही गर्नुपर्छ र हर उपायबाट, नचुकिकन, धावा बोल्नर्ुपर्छ । प्रतिरक्षाको लडाइ प्रत्येक सशस्त्र विद्रोहको लागि काल हो ।"

"४) आकस्मिक रुपले शत्रुमाथि हमला गर्नुहोस् र उसका शक्तिहरु तितरवितर रहेको बेलामा प्रहार गर्नुहोस् ।"