जनयुद्धकालमा सामन्ती जा“तोबाट मुक्त हुन बाजुरेली जनताहरु जनयुद्धमा सामेल भए । अनेकौं सौर्य, बलिदानहरुका किर्तिमान खडा गर्दै यहा“का उत्पीडित जनताहरु प्रतिक्रियावादी सामन्ती वर्गलाई ध्वस्त पार्दै अगाडि बढे । जनयुद्धका क्रममा पश्चिमी पहाडी जिल्लाहरुमा सबैभन्दा बढी शहीद जन्माउने जिल्लामा बाजुरा जिल्ला नै पर्छ । ११४ जना होनहार वीर योद्धाहरुले सचेत बलिदानी दिएका थिए । वीर विरंगना बहादुर योद्धाहरुको भुमी बाजुरा पहिलो पटक यो पंक्तिकार पाइलो टेक्न पाउदा छाती गर्वले फुल्यो, असाध्यै खुसीको अनुभूति भयो । त्यही जिल्लामा अखिल नेपाल किसान संघ -क्रान्तिकारी)को तेस्रो जिल्ला सम्मेलन यही २०६४ मंसिर १६ र १७ गते सम्पन्न भएको छ । समुन्द्री सतहदेखि १२ सय मिटर उचाईमा अवस्थित कुल देवमाण्डौं गाविस वार्ड नं. ८ मान्टामा सो सम्मेलन भएको थियो । करिब २ हजार ५ सयजना जनसमुदायको उपस्थितिमा घोषणा गरी सम्मेलन समापन गरिएको थियो । बन्द सत्रमा पनि प्रतिनिधि पर्यवेक्ष्ँकहरुको उल्लेख्य सहभागिता रहेको थियो । बन्दसत्रमा अनेकिसंघ -क्रान्तिकारी) सेमका संयोजक अगस्त अधिकारी, संघका केन्द्रीय सदस्य टोपबहादुर खड्का, नेकपा माओवादी बाजुराका इन्चार्ज क.मानव, जिल्ला सेक्रेटरी क.मिलन लगायतले गहन प्रशिक्षण दिनुभएको थियो । प्रमुख अतिथिको भुमिका स्वयं यो पंक्तिकारले नै निर्वाह गरेको थियो । परिवर्तन जिल्ला कलाकारले बीच बीचमा सांगीतिक प्रस्तुतिद्वारा थप रोचकता र गति प्रदान गरेको थियो । उक्त जिल्ला सम्मेलनले महत्वपूर्ण नीति तथा कार्यक्रम पास गर्दै एउटा जुझारु जिल्ला समिति पनि निर्माण गर्‍यो । देवीचन्द्र बुढाको अध्यक्षतामा १७ सदस्यीय जिल्ला समिति निर्वाचित भयो । अनौठो कुरा एउटा के देखियो भने यस्ता विकट वस्ती उत्पीडित क्षेत्र हु“दाहुदै पनि कुलदेवमाण्डौं गाविसमा मात्र ७० भन्दा बढी ड्रि्री हा“सिल गरेका प्रबुद्ध नागरिकहरु रहेछन् । हुन त भानुदय उच्च मावि र मालिका क्याम्पस पनि यसै गाविसमा रहेका छन् । टाकुरे राजाको दरबार -कोट) पनि यहि पर्दोरहेछ । यद्यपी अहिले त्यो जनयुद्धकालमा ध्वस्त भइसकेको छ । २०३४ सालभन्दा पहिले जिल्लाको सदरमुकाम त्यही रहेछ । त्यसपछि मात्र जिल्ला सदरमुकाम मार्तडीमा सारिएको रहेछ । जो लगभग जिल्लाको बीच भागमा पर्दोरहेछ । २७ गाविसले बनेको बाजुरामा लेक पल्लोपट्ट िकोल्टी वेल्टमा ११ र वल्लोपट्टी १६ गाविस रहेका छन् । मालिकाको लेकबाट झर्ने बुढीगंगा नै यहा“को मुख्य नदी रहेको छ । जडिबुटी प्रशस्त भएपनि सही सदुपयोग हुन नसकेको यहा“को स्थिति छ ।

बाजुरा जिल्लामा उपेक्षित र सदियौं वर्षदेखि उत्पीडनमा परेका राजारजौटा, मुखिया, जिमुवाल आदिको चर्को शोषणले वाक्क दिक्क भएका किसान जनसमुदायको महान विचार र आत्मविश्वास भने मुक्तिको निम्ति दृढ वैचारिक अडान देखिन्छ । सरल र सोझा तर अन्यायका विरुद्ध जुझारु मानसिकता त्यहाका जनतामा पाइयो । यहा“ उत्सुकताले भरिपूर्ण विचारहरु पोखिने गरे । क्रान्ति र परिवर्तनप्रति अटल विश्वास भाव झल्किने गरेको पाइयो यहा“का जनताहरुमा । निश्चय पनि उदाउ“दो र भरपर्दो जनभावनालाई कदर गर्दै दृढ प्रतिवद्धता सहित नेतृत्व प्रदान गरेमा जनलहर चुलिने संभावना देखिन्छ । बाजुराका उत्पीडित जनताहरुको मुक्ति आन्दोलनको नेतृत्व उत्पीडित वर्गले गर्नु नै आवश्यक र अपरिहार्य कुरा हो ।