सञ्चार (communication) शव्द ल्याटिन भाषाको common शव्दबाट पादुर्भाव भएको पाइन्छ । common को अर्थ एकबाट अरुलाई दिनु, फैलाउनु, विस्तार गर्नु भन्ने हुन्छ । सामान्यतया जानकारी लिने र दिने प्रक्रियालाई नै सञ्चार भनिन्छ । शव्दका हिसाबले सञ्चार भन्नेवित्तिकै केही सन्देश लिनु वा दिनु भन्ने बुझिन्छ भने यसको अर्थ र विकास समाज विकासक्रम र वर्गसंघर्षस“गै जोडिएको छ । सूचना र सञ्चारलाई समाज विकाससक्रमस“ग जोडेर हेर्‍यौं भने सूचना भन्नाले वर्गसंघर्ष र प्रकृतिस“गका संघर्षका बेला उत्पन्न हुने जानकारी हुन् भनेर पनि भन्न सक्छौं । यसरी हेर्दा सूचनाहरु समाजसापेक्ष हुन्छन् । सबै सूचनाहरु समाजबाट लिएका र समाजलाई दिने जानकारी हुन् ।

जसरी सूचना समाजसापेक्ष हुन्छ, त्यसैगरी सूचना प्रवाह गर्ने माध्यम सञ्चारको विकास पनि समाज विकासस“गै जोडिएको छ । मानव समाजको इतिहास हेर्दा हामीले थाहा पाउ“छौं कि जतिबेला मानवजातिको उत्पति भयो, शुरुमा उसले प्रकृतिस“ग संघर्ष गर्नुपर्‍यो । जुन युगमा मानिसले प्रकृतिस“ग संघर्ष गरिरहेको थियो, त्यतिबेला उसलाई सूचनाको आवश्यता थिएन र भए पनि अत्यन्तै सीमित घेरामा थियो । जब प्रकृतिस“गको संघर्षमा मानवजाति विजय भयो र मानव-मानव र्-वर्गर्-वर्ग) बीचको संघर्ष शुरु भयो त्यसपछि मात्रै मानिसलाई प्रशस्त मात्रामा सूचना र सञ्चारको आवश्यकता परेको हामीले इतिहास हेर्दा थाहा पाउ“छौं । यसबाट थाहा हुन्छ कि सूचना र सञ्चारको परिभाषा मानव समाजको विकासक्रमभन्दा बाहिरबाट खोज्न सकिदैन ।

जब पू“जीवादी युगको शुरुवात भयो, त्यसपछि सबैभन्दा बढी विकास सूचना र सञ्चार क्षेत्रमा नै भयो । पू“जीवादी युगको शुरुवातपछि विशेषतः दर्ुइ कारणले सूचना र सञ्चारमा विकास थालियो । एउटा कारण विभिन्न देश-देशबीच र देशभित्रैका विभिन्न शक्तिबीचको युद्धलाई व्यवस्थित गर्न सञ्चारको आवश्यकता महसुस गरियो र अर्को कारण बस्तुको उत्पादन, विक्री र पुनः लगानी जति छिटो गर्न सकियो, त्यति नै मुनाफा हुने भएकाले नया“ नया“ उत्पादनलाई बजारमा पुगेको सूचना (विज्ञापन) दिनका लागि सञ्चारको तीब्र विकास गरियो ।

-नोटः सूचना र सञ्चार मानिसका लागि गास, वास र कपासपछिको आवश्यकताको रुपमा खड्किन थालेको छ । सूचनालाई जनसमक्ष पुर्‍याउने आम सञ्चारको भरपर्दो माध्यम पत्रकारिताको आयाम निकै फराकिलो हु“दैछ । पत्रपत्रिका र रेडियो स्टेशनहरु धमाधम खुल्दैछन् तर त्यसको सापेक्षतामा सञ्चारसम्बन्धी सैद्धान्तिक अध्ययनका कमी भएको महसुस भइरहेको छ । जनसञ्चारको च्यानल गाउ“गाउ“सम्म पुर्‍याउन र गाउ“मा रहेर सञ्चारप्रति चासो राखेर पनि सैद्धान्तिक अध्ययनको अवसर नपाएका समस्त सञ्चार क्षेत्रका शुभचिन्तक र यस क्षेत्रमा लाग्न चाहने वा लागेकाहरुलाई केही सहयोग पुगोस् भने यस अंकदेखि हामीले 'जनसञ्चार' स्तम्भमार्फत नियमितरुपमा सञ्चार र पत्रकारितासम्बन्धी सामग्री राख्न शुरु गरेका छौं । सञ्चार र पत्रकारितासम्बन्धी यहा“हरुका अन्य केही जिज्ञासा छन् भने पनि हामीकहा“ सोधि पठाउनुभयो भने हामी जवाफ दिने प्रयास गर्नेछौं ।- सम्पादक)